Skontaktuj się z nami
Tel.: 22 114 94 11
 

Oferta

Szczegóły aktualności

Adopcja

Przez przysposobienie (adopcję) rozumie się nawiązany między przysposabiającym a przysposobionym stosunek prawnorodzinny podobny do stosunku między rodzicami a dzieckiem. Między stronami tego stosunku powstają takie same prawa i obowiązki, jakie istnieją między dzieckiem a jego naturalnymi rodzicami. Stosunek prawny wynikający z przysposobienia jest jednak podobny, a nie taki sam jak stosunek między rodzicami a ich rodzonym dzieckiem m.in. dlatego, że w niektórych wypadkach przysposobienie może być rozwiązane. Poza tym przysposobienie nie jest jednolitą instytucją prawną, kodeks rodzinny i opiekuńczy wyróżnia trzy rodzaje przysposobienia.
 
Ogólne przesłanki przysposobienia
 
Mimo trzech rodzajów przysposobienia, można wyodrębnić wspólne przesłanki, jakie muszą być spełnione do orzeczenia przysposobienia. Są nimi dobro przysposabianego dziecka, jako nadrzędny postulat oraz małoletniość dziecka. 
 
Ocenę, czy przysposobienie zgodne byłoby z dobrem dziecka, sąd winien przeprowadzić nie tylko z punktu widzenia sytuacji materialnej, jaką dziecku mógłby zapewnić przysposabiający w zestawieniu z sytuacją dotychczasową, lecz przy uwzględnieniu wszelkich nasuwających się w tej mierze kryteriów, w szczególności zagadnienia, czy wychowanie dotychczasowe, czy też ewentualne wychowanie dziecka przez przysposabiającego, mogłoby przygotować dziecko lepiej do pracy dla dobra społeczeństwa, odpowiednio do jego uzdolnień, czy przeciwko przysposobieniu nie przemawiają silne więzy z zakresu uczuć rodzinnych wiążące dziecko z matką czy ojcem.
 
Stosunek pokrewieństwa a przysposobienie
 
Stosunek pokrewieństwa łączący przysposabiającego i osobę, która ma być przysposobiona, nie tylko nie stanowi przeszkody do przysposobienia, ale często nawet je uzasadnia, jak np. przysposobienie wnuka przez dziadków, zwłaszcza gdy jego rodzice nie żyją. Możliwe jest także przysposobienie brata lub siostry. Przede wszystkim w sytuacji, gdy dziecko starszych rodziców zostaje osierocone, ale ma znacznie starszego brata (siostrę), przysposobienie wtedy- ze społecznego punktu widzenia- jest pożądane. Do spornych natomiast należy zagadnienie, czy mężczyzna może przysposobić swoje dziecko, jeżeli jego ojcostwo nie zostało ustalone. Za niedopuszczalnością takiego rozwiązania przemawia to, że przysposobienie nie powinno zastępować instytucji ustalenia ojcostwa.
 
Kto może być przysposabiającym?
 
Cechy jakie musi posiadać osoba przysposabiająca to:
  • pełna zdolność do czynności prawnych, 
  • posiadanie odpowiednich kwalifikacji, 
  • odpowiednia różnica wieku między przysposabiającym a przysposobionym. 
 
Pełną zdolność do czynności prawnych ma osoba pełnoletnia nie ubezwłasnowolniona.
 
W sprawach o przysposobienie sąd bada kwalifikacje moralne, zdrowotne i sytuację materialną przysposabiającego, a w tym celu w szczególności korzysta z opinii ośrodka adopcyjno-opiekuńczego, rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego, poradni zawodowo-wychowawczej lub innej placówki działającej w tym zakresie.
 
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje sztywnych norm i nie określa różnicy wieku konkretną liczbą lat. Nie oznacza to jednak dowolności w tym względzie, obowiązują bowiem pewne kryteria, pozwalające na określenie różnicy wieku, jaka powinna być zachowana. Różnica powinna być taka, jaka normalnie zachodzi między rodzicami a dziećmi; jeżeli bowiem przysposobienie ma za zadanie stworzenie małoletniemu rodziny zastępczej, to powinno ono nastąpić w warunkach najbardziej zbliżonych do tych, jakie istnieją w rodzinach naturalnych. Nie można więc dopuścić do przysposobienia w takich warunkach, w których w przyszłości między przysposabiającym a przysposobionym mogłaby powstać więź uczuciowa nie odpowiadająca stosunkom rodziców i dzieci (np. przysposobienie dziewczynki przez mężczyznę starszego zaledwie o kilka lat). 
 
W literaturze przyjmuje się, że odpowiednia różnica wieku to minimum 15 lat bądź 18 lat. Nie jest to jednak różnica bezwzględnie obowiązująca. Zapatrywaniu takiemu dał wyraz Sąd Najwyższy w orzeczeniu stwierdzając, że w sytuacji, gdy przysposabiający ma 27 lat i jest mężem matki dziecka przysposabianego, gdy je wychowuje, a dobro dziecka przemawia za przysposobieniem, to różnica 13 lat nie może stanowić przeszkody do przysposobienia. Sąd Najwyższy ponadto wyjaśnił, że nawet znaczna różnica wieku między przysposabiającym a dzieckiem mającym być przysposobionym, sama przez się nie może stanowić przeszkody do orzeczenia przysposobienia, chyba że jakieś szczególne okoliczności związane z późnym wiekiem przemawiają - ze względu na dobro dziecka - przeciwko przysposobieniu, np. czy będzie mógł zapewnić dziecku wychowanie do jego usamodzielnienia się. 
 
Nie można uznać za odpowiednią różnicę wieku 64 lat między 4-letnim dzieckiem a 68-letnim mężczyzną pragnącym je przysposobić, gdy poza tym mężczyzna ten dotknięty jest nieuleczalną chorobą.
 
Postępowanie przed sądem
 
Przysposobienie dochodzi do skutku na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego. Postępowanie wszczynane jest na wniosek przysposabiającego. Wniosek o przysposobienie może złożyć także prokurator.
 
Uczestnikami postępowania są: przysposabiający, rodzice dziecka, jego opiekun, małżonek przysposabiającego oraz dziecko. Rodzice, którzy wyrazili zgodę na przysposobienie ich dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej nie mogą być uczestnikami postępowania o przysposobienie.
 
Zgoda dziecka
 
Zgoda przysposabianego, jeżeli ukończył on 13 lat, jest warunkiem koniecznym, bez którego przysposobienie nie może być orzeczone. Motywy odmowy zgody nie mają w tym wypadku znaczenia, dlatego że gdyby nawet były obiektywnie nieuzasadnione negatywny stosunek dziecka do przysposobienia wskazuje na niemożność nawiązania przez niego prawidłowej więzi rodzinnej z przysposabiającym. 
 
Zgoda na przysposobienie powinna być wyrażona bezpośrednio przed sądem w toku postępowania o przysposobienie, a nie w piśmie procesowym lub przez pełnomocnika. Omawiana zgoda nie może być dorozumiana, musi być wyrażona w sposób wyraźny.
 
Zgodę można odwołać.
 
W przypadku gdy dziecko nie ukończyło 13 lat, powinno być wysłuchane. Obowiązek ten powstaje wówczas, gdy przysposabiany jest w stanie zrozumieć cele i funkcje przysposobienia, jego skutki faktyczne i prawne.
 
Zgoda rodziców przysposabianego
 
Jeżeli dziecko ma oboje rodziców, każde z nich musi wyrazić zgodę na przysposobienie. Nie wystarcza więc zgoda tylko jednego z nich w wypadku, gdy drugie zgody tej odmawia. Również bierne zachowanie się drugiego z rodziców, które nie stawia się przed sądem i nie składa żadnego oświadczenia, uniemożliwia orzeczenie przysposobienia.
 
Nie wyrażenie zgody może być przedmiotem oceny z punktu widzenia nadużycia władzy rodzicielskiej. Odmowa zgody rodziców na przysposobienie ich dziecka, sprzeczna z dobrem dziecka i interesem społecznym, zwłaszcza podyktowana wyłącznie egoistycznymi pobudkami, nie liczącymi się zupełnie z dobrem dziecka, uzasadnia pozbawienie władzy rodzicielskiej.
 
Pozbawienie rodziców władzy uzasadnia orzeczenie przysposobienia bez ich zgody.
 
Sąd może orzec przysposobienie mimo braku zgody rodziców, gdy jednocześnie:
  • istnieją szczególne okoliczności;
  • brak jest zgody na przysposobienie przez rodziców ograniczonych w zdolności do czynności prawnych;
  • odmowa jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka. 
 
Oceny, czy przesłanki te są spełnione, sąd opiekuńczy dokonuje w każdej sprawie indywidualnie.  
 
Szczególne okoliczności mogą się wyrażać w całkowitym braku zainteresowania dzieckiem, np. porzucenie dziecka pozamałżeńskiego przez małoletnią matkę, brak troski o zdrowie dziecka, które na skutek nieleczenia doznało uszczerbku na zdrowiu. 
 
Z odmową wyrażenia zgody mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy rodzice wyraźnie oświadczą przed sądem, że zgody tej nie wyrażają, ale także wtedy, gdy nie stawiają się na rozprawę. 
 
Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodę na przysposobienie swego dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego (zgoda blankietowa).  Zasada ta reguluje przysposobienie pełne - nierozwiązywalne, którego konieczną przesłanką jest zgoda blankietowa. Sens tego przepisu jest dwojaki. Chodzi bowiem o to, by:
 
Zgoda blankietowa jest odwołalna, ale w ograniczonym czasie. Może bowiem to nastąpić tylko przed sądem opiekuńczym i przed wszczęciem postępowania o przysposobienie.
 
W razie orzeczenia przysposobienia, na które rodzice wyrazili zgodę bez wskazania osoby przysposabiającej, sporządza się nowy akt urodzenia przysposobionego; w akcie tym jako rodziców wpisuje się przysposabiających. O sporządzeniu nowego aktu urodzenia wpisuje się do dotychczasowego aktu urodzenia przysposobionego wzmiankę dodatkową; dotychczasowy akt urodzenia przysposobionego nie podlega ujawnieniu i nie wydaje się z niego odpisów, chyba, że zażąda tego sąd w związku ze sprawą, w której uzna to za konieczne. Przysposobiony po uzyskaniu pełnoletności może żądać udostępnienia księgi stanu cywilnego w części dotyczącej dotychczasowego aktu urodzenia.
 
Zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie sześciu tygodni od urodzenia się dziecka.
 
Samo wszczęcie postępowania o przysposobienie może nastąpić przed upływem sześciu tygodni. Sąd jednak nie może przed upływem tego terminu odebrać od rodziców ważnych oświadczeń o zgodzie na przysposobienie.
 
Zgoda opiekuna
Jeżeli dziecko pozostaje pod opieką, do przysposobienia potrzebna jest zgoda opiekuna. Jednakże sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie nawet mimo braku zgody opiekuna, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.
 
Jeśli idzie o szczególne okoliczności to w praktyce zdarzają się zwłaszcza wówczas, gdy opiekunami dziecka są dziadkowie, którzy je nieraz bardzo kochają, lecz ponieważ są w podeszłym wieku, nie ma nadziei, że je wychowają; przysposobienie dziecka przez kogoś młodszego, zwłaszcza z kręgu krewnych, może się wówczas okazać pożyteczniejsze. 
 
Jakie są rodzaje przysposobienia?
 
Rozróżniamy trzy rodzaje przysposobienia; pełne,  pełne nierozwiązywalne (zwane też całkowitym) oraz niepełne.
 
Cechą charakterystyczną przysposobienia pełnego jest to, że rozciąga się ono nie tylko na samego przysposabiającego i przysposobionego, lecz na całą rodzinę przysposabiającego, tak jak gdyby przysposobiony urodził się jako dziecko naturalne przysposabiającego. Z chwilą przysposobienia, zatem będzie on uważany za wnuka w stosunku do rodziców przysposabiającego, za siostrzeńca czy bratanka w stosunku do rodzeństwa przysposabiającego, wreszcie za siostrę lub brata w stosunku do pozostałych jego dzieci. Również potomstwo przysposobionego, które przyjdzie na świat, gdy sam przysposobiony już dorośnie, objęte będzie stosunkiem przysposobienia tak, jak byłoby to w normalnej rodzinie. 
 
Przysposobienie całkowite poza nierozwiązywalnością cechuje się także pełną tajemnicą, wyrażającą się w szczególności w tym, że w aktach stanu cywilnego uwidacznia się przysposabiających jako rodziców dziecka, a z akt dotychczasowy skreśla się rodziców naturalnych. W następstwie takiego uregulowania przysposabiający stają się w świetle prawa naturalnymi rodzicami dziecka, a faktu przysposobienia nie można w ogóle udowodnić. Zakaz ten jest bezwzględny, nie są przewidziane od niego jakiekolwiek wyjątki.
 
Przysposobienie niepełne w odróżnieniu od pełnego rodzi w zasadzie tylko stosunek między przysposabiającym a przysposobionym. Tak, więc przysposobiony nie zostaje w pełni włączony do rodziny przysposabiającego, nie staje się bratem czy siostrą dzieci przysposabiającego ani wnukiem jego wstępnych, ani krewnym dalszych jego krewnych. Natomiast potomstwo przysposobionego, które przyjdzie na świat, będzie objęte stosunkiem przysposobienia, co oznacza, że przysposabiający będzie dziadkiem dzieci przysposobionego. Nie dochodzi jednakże do pokrewieństwa między tymi zstępnymi a innymi krewnymi przysposabiającego.
 
Ponadto pochodnym ograniczenia skutków przysposobienia do samego przysposabiającego jest zachowanie przez przysposobionego wszelkich więzów pokrewieństwa z dalszą rodziną naturalną i pozostanie jej członkiem.
 
Adopcja zagraniczna
 
Adopcja ta może mieć miejsce tylko wtedy, gdy dziecko nie może być umieszczone w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej albo nie można mu zapewnić w żaden inny odpowiedni sposób opieki w kraju.
 
Sąd rozpoznający sprawę o przysposobienie zagraniczne jest obowiązany zbadać, czy wobec dziecka, co do którego zgłoszono wniosek o przysposobienie, podejmowane były w przeszłości próby umieszczenia go w zastępczym środowisku rodzinnym w Polsce.
 
Odstąpić od zasady pierwszeństwa adopcji krajowych przed zagranicznymi można jeżeli przysposabiający: 
  • jest krewnym lub powinowatym dziecka przysposabianego, 
  • już wcześniej przysposobił brata lub siostrę tego dziecka. 
Tak więc ograniczenie dotyczące przysposobień zagranicznych nie odnosi się do adopcji wewnątrzrodzinnych (między krewnymi albo powinowatymi), a także prowadzących do połączenia rodzeństwa.
 
Tryb kwalifikowania do adopcji, w tym do adopcji zagranicznej
 
Procedura kwalifikowania dziecka do adopcji przebiega w trzech etapach.
 
W pierwszej kolejności, po zakwalifikowaniu dziecka do przysposobienia przez ośrodek adopcyjny, dane dziecka umieszcza się w banku danych, który jest prowadzony przez ośrodek wyznaczony przez wojewodę.
 
Następnie w przypadku, gdy w terminie 1 miesiąca od dnia przyjęcia informacji o dziecku przez bank danych nie pozyskano dla dziecka osób zgłaszających gotowość jego przysposobienia, ośrodek prowadzący bank danych przekazuje niezwłocznie informacje o dziecku do banków danych prowadzonych przez ośrodki w innych województwach.
 
Jeśli w terminie 1 miesiąca od dnia przyjęcia informacji o dziecku przez banki danych z innych województw, nie pozyskano dla dziecka osób zgłaszających gotowość jego przysposobienia, dziecko może być zakwalifikowane adopcji zagranicznej.
 
Przed zakwalifikowaniem dziecka do adopcji zagranicznej nie mogą być ujawnione jego dane potencjalnym wnioskodawcom w sprawie o przysposobienie. Nie wolno też umożliwiać takim kandydatom kontaktu z dzieckiem.
 
Okres próbny
 
Celem tzw. okresu próbnego jest upewnienie się, czy planowane przysposobienie dobrze rokuje na przyszłość, a tym samym zapobieganie tragediom z powodu zbyt pochopnie orzekanych przysposobień. Do sądu należy określenie sposobu i okresu osobistej styczności, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku. Osobista styczność ma służyć poznaniu się stron, a także upewnieniu się co do kwalifikacji przysposabiającego, ale nie musi koniecznie polegać na bieżącej pieczy nad dzieckiem.
 
Określenie sposobu osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym przede wszystkim oznacza określenie, czy dziecko ma przez cały okres tej styczności zamieszkiwać razem z przysposabiającym, podlegając w tym czasie całkowicie jego pieczy i pozostając na jego całkowitym utrzymaniu. Jeżeli określenie osobistej styczności nie następuje w tej formie, określenie sposobu osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym może polegać na określeniu zwłaszcza miejsca, czasu i częstotliwości widywania się tych osób.      
 
Ustalenie okresu preadopcyjnego przez sąd nie jest obowiązkowe, za wyjątkiem przypadku adopcji zagranicznej. Adopcja zagraniczna może być orzeczona dopiero po upływie okresu próbnego.
 
Rozwiązanie przysposobienia
 
Jedynym w zasadzie sposobem ustania stosunku jest instytucja jego rozwiązania. Z powództwem może wystąpić przysposabiający jak i przysposobiony. Oprócz tych osób z powództwem o rozwiązanie przysposobienia może wystąpić jedynie prokurator.
 
Przesłanką rozwiązania przysposobienia jest:
  • istnienie ważnych powodów,
  • dobro dziecka.
 
Za ważny powód przyjmuje się rozkład więzi rodzinnej, jaka normalnie cechuje stosunki między rodzicami a dziećmi, gdy jest on daleko posunięty i według rozsądnych przewidywań nieodwracalny.
 
Inne powody rozwiązania stosunku przysposobienia występujące w sytuacjach nietypowych i są raczej wyjątkowe. Jako przykłady takich sytuacji można wskazać na: 
  1. potrzebę umożliwienia powrotu dziecka do rodziny naturalnej, gdy z jednej strony usprawiedliwiają to stosunki uczuciowe rodziców naturalnych względem przysposobionego, z drugiej zaś nie powstała jeszcze między, przysposobionym a przysposabiającym tak silna więź rodzinna, że stanowiłaby stanowcze przeciwwskazanie rozwiązania przysposobienia; szczególnym wypadkiem takiej przyczyny może być odnalezienie się rodziców naturalnych, którzy w dacie orzekania o przysposobieniu bądź nie byli znani, bądź nie było wiadomo, czy żyją i gdzie przebywają,
  2. rozwód przysposabiających, ale tylko w szczególnych okolicznościach, np. w wypadku zawarcia przez tego z nich, który ma powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, nowego małżeństwa, jeżeli z punktu widzenia dobra dziecka celowe staje się jego przysposobienie przez nowego małżonka tego przysposabiającego; to samo należy powiedzieć o rozwodzie przysposabiającego z matką przysposobionego oraz jej powtórnym wyjściu za mąż, jeżeli między przysposabiającym a przysposobionym nie został nawiązany stosunek uczuciowy, jaki normalnie istnieje między ojcem a dzieckiem, jednakże rozwód przysposabiających sam przez się nie uzasadnia rozwiązania przysposobienia; 
  3. okoliczność, że dziecko przysposobione wychowuje się w rzeczywistości u rodziców naturalnych w warunkach normalnej z nimi więzi;
  4. brak nigdy nie istniejącej więzi rodzinnej stwarzanej przez przysposobienie, wyrażający się w zupełnej obojętności przysposobionego wobec przysposabiających i w stałym jego pobycie u naturalnej matki, stanowi on ważny powód rozwiązania przysposobienia; taka bowiem sytuacja sprzeczna jest z celem i funkcją przysposobienia, które powinno zapewnić dziecku rodzinę zastępczą. 
 
Skoro dziecko można przysposobić tylko dla jego dobra, to tym samym rozwiązanie przysposobienia nie może być w żadnym razie sprzeczne z jego dobrem. Jeżeli dobro małoletniego wymaga jego powrotu do rodziny naturalnej, przysposobienie może być rozwiązane także wówczas, gdy przysposabiający sprawuje władzę rodzicielską w sposób należyty.
 
W zasadzie nie stanowi ważnego powodu rozwiązania przysposobienia okoliczność, że przysposobiony nie osiągnął należytego rozwoju umysłowego lub okazał się dzieckiem niedorozwiniętym, gdyż właśnie w takiej sytuacji przysposobienie powinno trwać nadal ze względu na szczególne potrzeby dziecka. Nie stanowi ważnego powodu rozwiązania przysposobienia okoliczność, że przysposabiającemu urodziło się własne dziecko, tak bowiem ciasno pojęty interes przysposabiającego nie mógłby być uznany w świetle zasad współżycia społecznego za uzasadniony powód takiego rozstrzygnięcia
 
Wyjątek!
Nie jest dopuszczalne rozwiązanie przysposobienia, na które rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego.
 
W wyniku rozwiązania przysposobienia ustają w zasadzie jego skutki, a powraca stan sprzed przysposobienia obejmujący: 
Adwokat Robert Ofiara

 
 

Skontaktuj się z nami:

Robert Ofiara Kancelaria Adwokacka
Al. Jerozolimskie 47 lok. 2
00-697 Warszawa

Tel.: 22 114 94 11 Tel.: 22 415 39 71 Fax.: 22 404 54 68

Email: info@adwokat-rodzinne.pl

Wpisz tekst z obrazka w to pole (wielkość liter ma znaczenie)

Nasi partnerzy o nas:

Komitet Ochrony Praw Dziecka Adwokatura Polska Fundacja Splotu Ramiennego Telewizja Polska